Üç fikir aynı anda yürüyor.
Hiçbiri bitmiyor, hiçbiri bırakılmıyor.
Sorun fikir sayısı değil, hepsinin ayrı soruya cevap vermesi. Bu yazı ortak soruyu kurmayı anlatıyor.
Sezgi başlatır, ölçüt bitirir
Fikir bulmak sezgiyle oluyor ve bu iyi bir şey. Kurucunun en güçlü tarafı da genellikle o sezgi.
Sorun bırakma tarafında. Sezgiyle başlayan deneme, sezgiyle bırakılamıyor.
Çünkü bırakmak bir kayıp gibi geliyor ve hiçbir an "şimdi" gibi durmuyor. Deneme de bitmiyor, sürükleniyor.
Sürüklenen denemeler zaman almıyor gibi görünüyor. Aslında en çok aldıkları şey dikkat.
Ölçüt de bir dizginleme değil, bir hızlandırma. Erken bırakılan deneme, sıradakine daha çok zaman bırakıyor.
Dikkat de kurucunun en kıt kaynağı. Üç yarım fikir, bir tam fikirden çok daha fazla dikkat tüketiyor.
Bu yüzden bırakma kararını sezgiye bırakma. Ölçütü baştan yaz.
Yazılı ölçüt sezgiyi de korur. Kurucunun sezgisi fikir bulmakta çalışıyor; bırakma anında çalışmıyor.
Her denemeye dört alan
Bir denemeye başlamadan önce dört şey yaz.
Hangi varsayımı sınıyor: tek cümle. "Bu kişiler bu işi bugün elle yapıyor ve ödemeye razı" gibi.
Kabul ölçütü ne: neyin olması durumunda bu deneme olumlu sayılacak? Ölçülebilir olmalı.
Ölçüt yazarken de olumsuz tarafı düşün: hangi sonuçta bu denemeyi bırakırım? İki tarafı da yazılmış ölçüt, karar günü tartışılmıyor.
Ne kadar sürecek: bir tarih. Süresiz deneme bitmiyor.
Ne kadara mal olacak: para ve saat. Saat genellikle daha büyük kalem ve en çok unutulanı.
Saati yazarken kendi saatini de say. Kurucunun zamanı bedava değil; bedava sayıldığında hiçbir deneme pahalı görünmüyor.
Dördü yazılmayan şey deneme değil, ilgi. İlgiyi de portföye koymuyorsun.
İlginin de bir yeri olsun ama ayrı bir liste olsun. Karıştırıldığında portföy şişiyor ve karar zorlaşıyor.
Aynı soruyla puanla
Farklı sorularla ölçülen iki deneme karşılaştırılamıyor.
Üç fikri yan yana koyduğunda hepsinin dört alanı dolu olsun. O zaman hangisinin önde olduğu tartışma konusu olmuyor.
Puanlama karmaşık olmasın. Üç alan yeterli: sinyal geldi mi, maliyet planın içinde mi, sen bunu yapmak istiyor musun?
Sinyalin ne olduğunu da baştan tarif et. "İlgi gördü" bir sinyal değil; "üç kişi ödemeye razı oldu" bir sinyal.
Üçüncü soru garip görünüyor ama önemli. Kurucunun istemediği bir işi yürütmesi, sinyal ne kadar iyi olursa olsun sürmüyor.
Bu soruya dürüst cevap vermek de kolay değil. İyi bir sinyal gelen fikri istemediğini kabul etmek, kurucular için en zor itiraf.
Puanları da bir yerde tut. Kafada tutulan puan, en çok konuştuğun fikri öne çıkarıyor.
Puanı da tarihle birlikte yaz. Bir fikrin puanının zaman içinde nasıl değiştiği, tek bir puandan çok daha fazlasını söylüyor.
Bırakma tarihini takvime yaz
Karar tarihi olmayan deneme, kendiliğinden "devam" seçeneğine geçiyor.
Her denemeye bir tarih koy. O tarihte üç seçenekten biri seçiliyor: devam, büyüt, bırak.
Tarihi takvime gir ve tek başına çalışıyorsan bile gir. Kendi kendine verdiğin randevu, verilmeyen karardan iyi.
Tarihte karar veremiyorsan bu da bir bilgi: ölçüt yeterince net değil demektir.
Netleştirmeyi de o gün yap. Ertelenen netleştirme, denemeyi bir sonraki tarihe de aynı belirsizlikle taşıyor.
O zaman ölçütü düzelt ve yeni bir tarih koy. Ama süresiz uzatma.
Uzatma sayısını da sınırla. İki kez uzatılan deneme, üçüncüsünde artık bir karar değil bir alışkanlık oluyor.
Öğrenileni yaz, sonucu değil
Bırakılan denemenin değeri, ne öğrettiğinde.
Her kapanan denemeye üç satır yaz: neyi varsaydım, ne gördüm, bir daha ne yapmam?
Üçüncü satır en değerlisi. "Bir daha ne yapmam" cümlesi, bir sonraki denemenin kapsamını daraltıyor.
Bu üç satır zamanla bir defter oluyor. Defter, bir sonraki fikri seçerken en çok baktığın yer.
Yazılmadığında aynı fikir altı ay sonra yeniden geliyor ve yeniden deneniyor. Bu tekrar, kurucuların en pahalı alışkanlığı.
Defteri kısa tut. Uzun rapor yazılmıyor; üç satır yazılıyor.
Defteri arada bir de oku. Kendi eski kararlarını okumak, yeni bir fikri değerlendirmenin en hızlı yolu.
Denemeyi ucuz tut
Portföy mantığının çalışması için denemelerin ucuz olması gerekiyor.
Pahalı bir deneme bırakılamıyor. Harcanan emek, kararı duygusal hâle getiriyor.
Ucuzlatmanın yolu kapsamı daraltmak. Tam bir ürün değil, tek bir akış; tam bir pazar değil, tek bir müşteri tipi.
İlk sürümün kapsamını daraltmak ayrı bir rehberde; portföy mantığında o daraltma bir zorunluluk oluyor.
Ucuz deneme ayrıca daha çok deneme demek. Daha çok deneme de daha çok sinyal.
Ucuzluk bir kalite düşüşü de değil. Dar kapsamlı bir deneme, geniş kapsamlı bir denemeden daha net cevap veriyor.
Paralel çalışmanın sınırı
Aynı anda üç denemeyi yürütmek mümkün. Aynı anda üç denemeye derinlemesine bakmak değil.
Çözüm sıralamak: her denemeye ayrı bir hafta ya da ayrı bir gün ver.
Aynı gün üçüne birden bakmak, üçünde de yüzeyde kalmak demek.
Günleri de sabitle. "Salı şu fikir" gibi bir düzen, hangi fikre ne kadar zaman ayırdığını da görünür kılıyor.
Bir de şunu kabul et: bir tanesi sinyal verdiğinde diğerleri duruyor. Portföyün amacı sürekli üç fikir yürütmek değil, doğru olanı bulmak.
Sinyal geldiğinde diğerlerini bırakmak zor geliyor. Ama bırakılmadığında sinyal veren fikir de yeterince beslenmiyor.
Bırakma da kalıcı olmak zorunda değil. Defterine yazılmış bir fikir, altı ay sonra yeniden açılabiliyor.
Ekibe de aynı çerçeveyi ver
Ekipli çalışıyorsan bu çerçeve daha da gerekli.
Ekip, kurucunun hangi fikre ne kadar inandığını tahmin etmeye çalışıyor. Yazılı bir puanlama bu tahmini ortadan kaldırıyor.
Ekip ayrıca bırakma kararını da daha kolay kabul ediyor. Ölçütü baştan bilen kişi, sonucu kişisel almıyor.
Çerçeveyi paylaşmak bir de katkı açıyor. Ekipten gelen fikir de aynı dört alanla yazılıyor ve tartışılabilir oluyor.
Ekipten gelen fikirlerin çoğu da müşteriye en yakın kişiden geliyor. O kişinin fikrini yazılı hâle getirmek, portföyün en verimli girdisi.
Bu, kurucunun en çok ihtiyaç duyduğu şeyi veriyor: kendisinden bağımsız çalışan bir karar zemini.
Zemin ayrıca kurucuyu da koruyor. Her kararın kişisel bir tercih gibi görünmesi, ekipte en çok yıpratan şey.
Kim için
Aynı anda birden fazla fikir yürüten kurucular, erken aşama ekipler ve kendi ürününü arayan tek kişilik üreticiler için.
Tek bir ürüne odaklanmış ve ölçek arayan kurucu için değil. Orada soru başka: nasıl büyütülür, nasıl seçilir değil.
Yatırım kararı arayan için de değil. Burada anlatılan şey kendi zamanını nasıl dağıtacağın.
Hiç deneme yapmamış olanlar için de erken. Önce bir deneme, sonra portföy.
Bugün yapılacak tek şey
Yeni bir fikir yazma.
Şu anda yürüyen bütün denemeleri bir sayfaya yaz ve her birine dört alanı doldur: hangi varsayım, kabul ölçütü, süre, maliyet.
Doldurulamayan satırlar bugünün asıl bulgusu. O denemeler henüz deneme değil.
Sonra her birine bir karar tarihi koy ve takvime gir. İlk tarih geldiğinde vereceğin karar, portföyün gerçekten kurulduğu an oluyor.