"Türkiye'de host edersek sorun çözülür mü?"
Bu soru her kurumsal projede çıkıyor. Sunucu konumu önemli bir ayrıntı olabilir.
Ama uygulaman yerel sunucudan yabancı bir model servisine istek gönderiyorsa asıl işlem hâlâ başka yerde gerçekleşiyor. Bu yazı önce bütün yolu görmeyi anlatıyor.
Harita, sunucudan önce geliyor
Haritada yakın duran bir sunucu, eksik veri yönetimini düzeltmiyor.
Bir müşteri destek asistanı düşün. Kullanıcının sorusu uygulamana geliyor, önce bir arama sistemine, ardından dil modeline gidiyor. Yanıt ve hata bilgisi ayrı hizmetlere kaydedilebiliyor.
Bu senaryoda yalnız sohbet ekranını incelemek eksik kalıyor. Her adım için hangi bilginin gönderildiğini, nerede tutulduğunu ve kimin erişebildiğini yazman gerekiyor.
Harita çizilmeden verilen barındırma kararı, doğru bile olsa gerekçesiz kalıyor.
Gerekçesiz karar da savunulamıyor. Müşteri sorduğunda ya da denetim geldiğinde elinde bir cümle olmuyor.
Cümle de uzun olmak zorunda değil. Bir paragraf çoğu görüşmeyi kapatıyor, yeter ki haritaya dayansın.
Her ok için üç soru
Haritadaki her okun yanına üç şey yaz: ne gidiyor, nerede duruyor, kim erişiyor?
Üç soru basit ama cevapları çoğu projede eksik. Özellikle üçüncüsü: destek ekibi, yedekleme sistemi ve hata takip servisi de erişebiliyor.
Bu üç cevabı toplamak bir öğleden sonra sürüyor. Toplanmadığında ise her yeni soru baştan araştırma gerektiriyor.
Aynı soru müşteri tarafından da geliyor. Kurumsal satışta bu haritayı isteyen bir alıcıyla karşılaşman an meselesi.
Haritayı da canlı tut. Yeni bir hizmet eklendiğinde bir ok ekleniyor; bu alışkanlık kurulmadığında harita üç ayda eskiyor.
Haritayı ürünün deposunda tut. Ayrı bir sunum dosyasında duran harita, ilk değişiklikte unutuluyor.
Alanları aynı sepete koyma
Envanterini ürün bileşenleriyle eşleştir. İsim, iletişim bilgisi, sipariş içeriği ve serbest metin aynı sepette durmasın.
Serbest metin en zoru. Kullanıcı sen istemesen de hassas bilgi yazabiliyor ve bunu önceden kestiremiyorsun.
Bu yüzden serbest metni ayrı değerlendir. Saklama süresi, erişim yetkisi ve maskeleme kararı diğer alanlardan farklı olabiliyor.
Örnek kayıtlarla alanları incele ve gereksiz veriyi toplama ihtiyacını sorgula. Toplanmayan veri, korunması gerekmeyen veri.
Bu ayıklama aynı zamanda ürünü de sadeleştiriyor. Çoğu alan "belki lazım olur" diye duruyor.
"Belki lazım olur" bir gerekçe değil. Bugün kullanılmayan alan, bugün toplanmayan alan olabilir.
Silinmenin ne demek olduğunu netleştir
Verinin ne zaman silineceğini belirt. Sohbeti silmek, yedek kopyanın ve hata kaydının da aynı anda silindiği anlamına gelmiyor.
Sağlayıcıdan bu ayrıntıları yazılı olarak iste. "Verinizi önemseriz" cümlesi bir saklama politikası tarif etmiyor.
İhtiyacın olan şey şu: hangi kayıt, hangi amaçla, kim tarafından ve ne kadar süre işleniyor?
Dört soruyu da aynı cümlede sor. Parça parça sorulan sorular parça parça cevaplanıyor ve aradaki boşluk fark edilmiyor.
Cevapları alamadığın bir sağlayıcı da bir bilgi veriyor. O bilgiyi kararına kat.
Cevapların yazılı olmasını iste. Destek sohbetinde alınan bir cümle, altı ay sonra kimsenin bulamadığı bir cümle oluyor.
Aktarım kararı teknik bir tercih değil
Yurt dışına aktarım, koşulları sağlandığında mümkün olabiliyor. Hangi yolun kullanılacağı ve hangi belgelerin gerektiği hukuki bir değerlendirme.
Bu sayfa o değerlendirmeyi yapmıyor ve yapamaz. Buradaki iş, hukukçunun inceleyebileceği nesneyi hazırlamak.
Sağlayıcının genel veri işleme sözleşmesiyle Türkiye'de gereken belgenin aynı şey olduğunu varsayma. İkisi farklı sorulara cevap veriyor.
Bir kutucuğu işaretlemek de mekanizma seçmek anlamına gelmiyor. Seçilen yolun kendi koşulları oluyor.
Bu yüzden teknik ekip tek başına karar veremiyor. Karar hukuk ve teknik birlikte veriliyor ve ikisi aynı belgeye bakıyor.
Aynı belge iki tarafın da ortak dili oluyor. Harita olmadan yapılan toplantılar genellikle tanım tartışmasıyla geçiyor.
Hukukçuya somut bir nesneyle git
"Bu model uygun mu?" sorusu tek başına incelenemiyor. İncelenecek şey verinin yürüdüğü yol.
Yanında üç şey götür: veri haritan, sağlayıcı sözleşmelerin ve iş amacın. Üçü birlikte olduğunda değerlendirme günlerce sürmüyor.
Bu hazırlık maliyeti de düşürüyor. Belirsiz bir soruya verilen cevap geniş oluyor ve geniş cevap çoğu zaman "yapmayın" oluyor.
Somut nesne, "şu koşulla yapabilirsiniz" cevabını mümkün kılıyor.
İkinci fayda da hız. Haritası hazır olan ürün, aynı incelemeye ikinci kez girdiğinde günler değil saatler harcıyor.
Barındırma kararı yine anlamlı olabilir
Bütün bunlar yerel barındırmanın gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.
Müşterinin sözleşmesi, faaliyet alanının özel düzenlemeleri ya da kurumun risk tercihi daha dar koşullar gerektirebiliyor. Bu koşullar teknik değil ticari da olabiliyor.
Bütün ürünlere tek cevap vermek bu farkları örtüyor. Karar ürün ürün veriliyor.
Kararı verdikten sonra da gerekçesini yaz. Altı ay sonra aynı soru geldiğinde tartışma baştan başlamıyor.
Gerekçeyi ürün belgesinde tut. Ekibe yeni katılan biri de aynı kararı aynı sebeple veriyor.
Teknik sınırı küçük bir örnekte kur
İlk sürümde bütün müşteri arşivini modele açma.
Yalnız onaylı ürün açıklamalarından yanıt veren bir destek denemesi kurabilirsin. Ajan sipariş değişikliği yapacaksa okuma yetkisiyle işlem yapma yetkisini ayır.
Bu ilk sürüm aynı zamanda gösterilebilir bir şey. Kuruma "böyle çalışıyor" diyebileceğin küçük bir örnek, uzun bir mimari belgeden hızlı ilerletiyor.
Küçük örnek aynı zamanda tartışmayı somutlaştırıyor. Soyut bir risk konuşması yerine, çalışan bir akışın üstünde konuşuluyor.
Hangi eylemin insan kontrolü istediğini yaz. Yanlış bir cevabın kullanıcıya gösterilmesiyle yanlış bir iadenin gerçekleştirilmesi aynı sonucu doğurmuyor.
Okuma ile yazmayı ayırmak ajan tarafında da aynı kural. Burada bedeli daha ağır olduğu için daha erken uygulanıyor.
Çıktının kontrolü de mimarinin parçası
Yanıtın hangi kaynağa dayandığını görebiliyor musun? Bilgi yoksa duruyor mu? Yetkisiz bilgi isteyen soruyu nasıl ele alıyor?
Bu sorular hukuki uygunluk belgesi üretmiyor. Ama teknik tasarımın ne yaptığını gösterebilmeni sağlıyor.
Gösterebilmek de bir güvence. Ne yaptığını anlatamayan bir sistem, incelemede en uzun süreyi harcayan sistem oluyor.
Belirsiz davranışları bir sunucu seçimiyle örtmek yerine küçük örneklerde görünür kıl. Görünür bir davranış, tartışılabilir bir davranış.
Bu kayıtları da sakla. Denetim sorusu geldiğinde elinde cevap oluyor.
Saklanan kayıt bir yük gibi duruyor ama tersini yapıyor: soruyu kısaltıyor ve cevabı sen belirliyorsun.
Kim için
Kurumsal müşteriye ürün çıkaran geliştiriciler ve teknik kurucular için.
Kurum içinde bir pilot yürüten ekipler için de aynı sıra geçerli. Pilotun önündeki engel çoğu zaman teknik değil, haritanın olmaması.
Hukuki görüş arayan için değil. Burada anlatılan şey haritayı çıkarmak ve doğru soruyu doğru kişiye sormak; cevabı hukukçun veriyor.
Bugün yapılacak tek şey
Sunucu konumu tartışma.
Bir sayfaya ürünün veri yolunu çiz: kullanıcıdan başlayıp modele, kayda ve yedeğe kadar. Her okun yanına ne gidiyor, nerede duruyor, kim erişiyor yaz.
Boş kalan ilk kutuyu bul. Cevabı kimde olduğunu yaz ve bugün ona sor.
Bir hafta içinde harita tamamlanıyor. Tamamlandığında da elinde hukukçuya, müşteriye ve ekibe gösterebileceğin tek bir sayfa oluyor.