Fikir sahadan geliyor. Problemi yıllardır görüyorsun.
"Kod bilmiyorum, bir de KVKK var" diye duruyorsun.
İkisi de gerçek ama sırası farklı. Asıl karar ürünün ne iddia ettiği. Bu yazı o sırayı anlatıyor.
Engel kod değil
Kod bilmemek bugün ilk sürümü durduran şey değil. Tek akışlı bir ürün artık yazılım bilgisi istemiyor.
Duran şey genellikle iki karar: ürün ne iddia ediyor ve hangi veriye dokunuyor?
Bu iki karar alan bilgisi istiyor ve ikisi de sende. Kimse senin yerine veremiyor.
Bu yüzden ilk hafta araç öğrenmekle değil, bu iki cümleyi yazmakla geçsin.
İki cümle yazıldığında ayrıca kiminle konuşacağın da belli oluyor: hukuk mu, meslektaş mı, teknik taraf mı?
Yazıldığında kapsam da kendiliğinden daralıyor.
Daralan kapsam ayrıca konuşmayı da kolaylaştırıyor. Hukukçuya da meslektaşına da anlatacağın şey netleşiyor.
İddiayı sınırla
Bir ürün ne söylüyorsa onun sorumluluğunu taşıyor.
"Şu belirtiler şu hastalığı gösterir" bir iddia. "Bu formu doldurmanı kolaylaştırır" başka bir iddia.
İkisi aynı ürün içinde bile olsa, sorumluluk birincisinden geliyor.
İlk sürümde teşhis, tedavi ve doz iddiası taşımayan bir kapsam seç. Bu bir vazgeçiş değil, bir sıra.
Kapsamı daralttığında hem hızlı çıkıyorsun hem de sonradan geri alınamayacak bir söz vermemiş oluyorsun.
Kullanıcıyı da netleştir
Ürün hastaya mı gidiyor, sağlık çalışanına mı?
İkisi çok farklı sorumluluk taşıyor. Meslektaşına giden bir araç, hastaya giden bir araçtan farklı değerlendiriliyor.
İlk sürümde meslektaşına giden bir araç seçmek genellikle daha kolay ilerliyor.
Sebebi de basit: karşı taraf çıktının sınırını zaten biliyor ve yanlış okumuyor.
Hastaya giden bir üründe ise her cümle tek başına okunuyor.
Tek başına okunan cümle de yanlış anlaşılabiliyor. Bu risk ürünün kapsamını daraltmak için yeterli bir sebep.
Veriye dokunmadan çalışabilir mi
En güçlü ilk soru bu.
Ürün hasta verisi olmadan da bir işe yarıyor mu? Bilgi arama, form hazırlama, hesaplama, metin düzenleme, eğitim içeriği.
Cevap evetse ilk sürüm çok daha hızlı çıkıyor ve çok daha az soru açıyor.
Cevap hayırsa veri tasarımını baştan çöz. Hangi alan gerekli, hangisi çıkarılabilir, hangisi maskelenebilir?
Gerekli olmayan her alanı çıkar. Toplanmayan veri, korunması gerekmeyen veri.
Bu cümle mimarinin de en sade kuralı. Her yeni alan, sonradan bir soru ve bir sorumluluk getiriyor.
Veri sorusunu doğru kişiye sor
Bu yazı hasta verisiyle ne yapabileceğini söylemiyor ve söylememeli.
Değişken, kuruma özgü ve senin durumuna bağlı. Kurumda çalışıyorsan kurumun kuralları da devreye giriyor.
Yapılacak iş şu: soruyu dar hâliyle bir sağlık hukuku uzmanına sor. Hangi veri, hangi amaçla, nerede işlenecek, kim erişecek?
Dört alanla gidilen soru hızlı cevap alıyor. "Yapay zekâ kullanabilir miyim" sorusu cevap almıyor.
Verinin yürüdüğü yolu çizmek o görüşmeye hazırlanmanın yolu.
İlk ürünü kendi masandan çıkar
Meslek hayatında tekrar eden ve hasta verisine dokunmayan işleri listele.
Hasta bilgilendirme metinleri, ilaç etkileşimi kontrol listeleri, prosedür hatırlatıcıları, randevu öncesi hazırlık formları, ekip içi eğitim malzemeleri.
Bunlardan biri neredeyse her sağlık çalışanında tekrar ediyor.
Kendi işinde kullanmak ayrıca bir avantaj da veriyor: yanlış çıkan çıktıyı sen fark ediyorsun.
Alanı bilmeyen biri o hatayı göremiyor ve ürün sessizce yanlış çalışıyor.
Sağlıkta sessiz hata en pahalı hata. Görünen bir arıza düzeltiliyor, görünmeyen bir yanlış cevap düzeltilmiyor.
Kaynağı gösterilemeyen çıktıyı yayınlama
Sağlıkta akıcı yazılmış yanlış bir cümle, tespit edilmesi en zor hata.
Talimata bir kural koy: bilgi nereden geldi, hangi kaynağın hangi bölümünden?
Kaynağı gösterilemeyen çıktı kullanıcıya gitmesin. "Bulunamadı" cevabı da geçerli bir cevap.
Bu kural tek başına en çok iş gören kural. Bir kere yanlış çıkan bir bilgi, ürünün güvenini götürüyor.
Kontrol katmanını da sen kur. Kendi alanının kabul koşullarını yazabilecek tek kişi sensin.
Koşulları da somut yaz: hangi ifade kullanılmaz, hangi durumda çıktı üretilmez, hangi cevap insana gider?
Meslek kurallarını önceden sor
Mesleğinin kendi kuralları var ve bunlar ürününü de bağlıyor.
Reklam, tanıtım, hasta ilişkisi ve meslek sırrı; dördü de sınır çiziyor.
Bu soruları somut bir örnekle sor. "Şu ekranı şu kişiye göstersem olur mu" sorusu cevap alıyor.
Genel bir soru genel bir uyarı alıyor ve iş ilerlemiyor.
Cevapları da yazıya dök. Sözlü alınan bir onay, ürün büyüdüğünde işe yaramıyor.
Sağlık çalışanıyla sına
Prototipi kendi başına değerlendirme.
Meslektaşına ver ve sus. "Şu işi bitirmeye çalış" de, sonra izle.
Nerede duraklıyor, hangi terimi yanlış okuyor, hangi çıktıya güvenmiyor?
Güvenmediği yer en önemli bulgu. Sağlıkta benimsemeyi belirleyen şey doğruluk kadar güven.
Aynı tereddüdü iki bağımsız kişide gördüysen bir örüntü bulmuşsun demektir.
Sınırını ürünün içine yaz
Ürünün ne olmadığını kullanım şartlarının dibine değil, ekranın içine yaz.
Kullanıcı o cümleyi okuduğu yerde okuyor. Sözleşmenin sonunda okumuyor.
Cümle de kısa olsun: bu araç ne yapar, ne yapmaz, kim kontrol eder?
Alan uzmanının ürün çıkarırken koyduğu etiket de aynı yerde duruyor.
Bu üç satır hem kullanıcıyı hem seni koruyor.
Meslektaşınla ortak çalış
Sağlıkta tek başına kurulan ürünler yavaş ilerliyor.
Bir meslektaşını erken dâhil et. İkinci bir alan gözü, çıktıdaki hataları senin görmediğin yerde yakalıyor.
Teknik tarafta biri gerekiyorsa da ona çalışan bir şeyle git. Fikirle gelen kişi ile prototiple gelen kişi farklı karşılanıyor.
İş bölümünü de yazıya dök. Kimin neyi taşıdığı yazılmadığında proje ilk yoğun haftada duruyor.
Sözlü anlaşmalar sağlıkta da başka her yerde olduğu gibi unutuluyor.
İlk sürümü kurum dışında dene
Kurumda çalışıyorsan ilk denemeyi kurumun sistemleri içinde yapmak en yavaş yol.
Onay süreçleri uzuyor ve henüz sınanmamış bir fikir için kimse süreç başlatmıyor.
Bunun yerine kendi zamanında, kurgusal veriyle ve kurum dışında bir prototip çıkar.
Çalıştığını gösterdiğinde onay konuşması da farklı başlıyor: sınanmış bir şeyi kuruma taşıyorsun.
Sözleşmene de bak. Mesai dışı çalışma ve fikrî mülkiyet maddeleri kurumdan kuruma değişiyor ve bu soruyu bir hukukçuya sorman gerekiyor.
Kim için
Sağlık alanında çalışan ve kendi alanından bir ürün fikri olan eczacılar, hekimler, diş hekimleri, hemşireler ve diğer sağlık çalışanları için.
Alanını bilen ama teknik tarafta duran herkes için de aynı sıra geçerli.
Tıbbi cihaz mevzuatı, ruhsat ya da etik kurul bilgisi arayan için değil. Burada anlatılan şey ilk sürümün kapsamını seçmek; kuralların cevabı bir sağlık hukuku uzmanında.
Bugün yapılacak tek şey
Araç aramaya başlama.
İki cümle yaz: bu ürün ne iddia ediyor, hangi veriye dokunuyor?
Sonra ikinci cümleyi boşaltmayı dene. Hasta verisine dokunmadan da bir işe yarayan bir kapsam var mı?
Varsa ilk sürüm o. Yoksa bugünün işi, dört alanı yazıp bir sağlık hukuku uzmanından randevu almak.