Emekliliğe beş yıl var.
"Bu yaşta öğrenmeye değer mi?" diye soruyorsun.
Soru yaşla ilgili değil. Sırayla ilgili. Bu yazı sırayı anlatıyor.
Zor olan kısım sende zaten var
Öğrenmenin en zor parçası araç değil, görev seçimi.
Hangi işin devredilebileceğini, hangisinin devredilemeyeceğini ve çıktının doğru olup olmadığını bilmek deneyim istiyor.
Yirmi yıllık bir geçmiş bu üç şeyi zaten veriyor.
Eksik olan tek şey aracı kullanmak ve o kısım en kolay kısım.
Arayüz öğrenmek birkaç saat sürüyor. Hangi işin devredileceğini bilmek yıllar sürüyor ve o yıllar sende.
Bu yüzden başlangıç noktan yeni birinin başlangıç noktasından ileride.
Bu bir teselli cümlesi değil. Yeni başlayan biri ilk üç ayını hangi işi seçeceğini bulmakla geçiriyor.
Hız yanılsaması
Genç bir çalışan arayüze daha hızlı alışıyor. Bu görünür bir hız ve yanıltıcı.
Alışmak ayrı, iş kurmak ayrı. Bir aracı hızlı kullanmak, doğru işi seçmek anlamına gelmiyor.
Çıktının yanlış olduğunu fark etmek de deneyim istiyor. Alanını bilmeyen kişi o hatayı görmüyor.
Bu yüzden kendini arayüz hızıyla karşılaştırma.
Karşılaştırılacak şey şu: bir ayda kaç görev devredildi ve kaçı ikinci kez kullanıldı?
İkinci kullanım asıl ölçüt. Bir kez denenip bırakılan şey öğrenilmiş sayılmıyor.
Kurs listesiyle başlama
En yaygın başlangıç hatası bir eğitim listesi çıkarmak.
Liste uzun oluyor, bitmiyor ve bitse de geriye uygulanmış bir şey kalmıyor.
Bunun yerine bu haftadan tekrar eden tek bir görev seç.
Raporun bir bölümü, bir yazışma taslağı, bir özet, bir kontrol listesi.
Onu devret ve süreyi kaydet. Bir bitmiş iş, on kurstan ağır basıyor.
Yöntemini yazıya dök
Devrettiğin görevin dört satırını yaz: girdi, çıktı, kabul koşulu, kim kontrol ediyor?
Bu dört satır bir yöntem kartı ve senin bilgin orada duruyor.
Kartı ikinci kullanımda sına. Başka biri okuyup uygulayabiliyorsa yöntem gerçekten kurulmuş demektir.
Üç ayda üç kart biriktiğinde elinde anlatılabilir bir çalışma sistemi oluyor.
Bu sistem araç değiştiğinde de duruyor ve emeklilikten sonra da duruyor.
Kartların da bir yerde birikmesi yeterli. Süslü bir sistem gerekmiyor; bir klasör ve dört satırlık dosyalar iş görüyor.
Devredilecek işi doğru seç
İlk seçim önemli ve çoğu kişi yanlış yerden başlıyor.
En sevmediğin işi değil, en çok tekrar eden ve hatası pahalı olmayan işi seç.
Sevmediğin iş genellikle karmaşık bir iş oluyor ve ilk denemede kırıklık yaratıyor.
Sıkıcı ve tekrar eden iş ise ilk denemede çalışıyor ve devam etmeni sağlıyor.
İlk denemenin çalışması da önemli. Bu işte bırakma kararı genellikle ilk iki haftada veriliyor.
İkinci görevi de birinciden sonra seç. Sıra zamanla kendiliğinden kuruluyor.
Seçerken de kendi haftana bak. Listeler başkasının işini anlatıyor; senin işini yalnız sen biliyorsun.
Deneyimi anlatılabilir hâle getir
Uzun bir geçmişin en zayıf tarafı, çoğu zaman yazılı olmaması.
Kararların gerekçesi, istisnaların sebebi ve müşterinin geçmişi yalnız senin kafanda duruyor.
Bu bilgi kurum için bir risk, senin için bir tuzak oluyor.
Yazıya döküldüğünde ise iki şey oluyor: iş devredilebiliyor ve sen o işi kuran kişi olarak anılıyorsun.
Bu, son beş yılda kurumda bırakılabilecek en değerli şey.
Senin için de bir değeri var: yazılı bir yöntem, beş yıl sonra da satılabilen bir şey.
Yanlış çıkan çıktı bir kazanç
İlk denemelerde çıkan hatalar cesaret kırıyor ve bırakma çoğu zaman orada oluyor.
Oysa yanlış çıktıyı fark etmek zaten senin becerin. Alanını bilmeyen kişi o hatayı görmüyor.
Her hatayı da bir kurala çevir: "şu durumda böyle yapma" cümlesini kartına ekle.
Kart bu şekilde büyüyor ve her hata onu güçlendiriyor.
Üç ay sonra elindeki kart, senin deneyiminin yazılı hâli oluyor.
Kuruma bunu anlat
Bu yaşta öğrenmenin görünmeyen bir faydası var: kurumda kimse bu soruları sormuyor.
Hangi veri nerede işlenebilir, hangi çıktı onaysız çıkmaz, hangi görev devredilir?
Soran kişi olmak görünürlük kazandırıyor ve kimseyi rahatsız etmiyor.
Aldığın cevabı yaz ve paylaş. Bu tek hamle seni o konunun adresi yapıyor.
Adres olmak, deneyimin bugünkü karşılığı oluyor.
Kurumda da en çok bu aranıyor. Yeni araçları bilen çok, kurumun nasıl çalıştığını bilen az.
Emeklilik sonrasını da düşün
Beş yıl sonra ne olacağını bugün seçmek gerekmiyor. Ama biriktirdiğin şey o seçimi belirliyor.
Yazılı bir yöntem, danışmanlık yapmak isteyen biri için hazır bir sermaye.
Danışmanlığa başlarken ne satılacağı sorusunun cevabı da genellikle kurumda en çok sorulan şey oluyor.
Bu bilgi bugün yazılmazsa beş yıl sonra hatırlanmıyor.
Yazılırsa bir sonraki dönemin başlangıç noktası oluyor.
Yalnız öğrenme
Tek başına öğrenilen şey üçüncü haftada bırakılıyor.
Ne yaptığını bir yerde anlat. Bir kişi bile soruyorsa devam ediyorsun.
Çevrende aynı yolda olan biri yoksa bir topluluk bul. Yaşıtın olması da gerekmiyor.
Anlatmak ayrıca öğrenmeyi de hızlandırıyor. Anlatamadığın şey, henüz anlaşılmamış şey.
Anlatırken de bilmediğini söylemekten çekinme. Bu işte herkes bir şeyi yeni öğreniyor ve soran kişi en hızlı ilerleyen kişi.
Yalnız çalışmanın çözümü bir karakter meselesi değil, kurulabilir bir düzen.
İlk ay neye benziyor
Gerçekçi bir liste çıkarmak, beklentiyi de düzeltiyor.
İlk hafta: tek bir görev seçilir ve mevcut hâli ölçülür. İkinci hafta: devredilir ve ilk çıktı alınır.
Üçüncü hafta: kabul koşulu yazılır ve çıktı düzeltilir. Dördüncü hafta: ikinci kez kullanılır ve süre karşılaştırılır.
Bir ayın sonunda elde bir kart ve bir ölçüm oluyor. Bu kadar.
Az görünüyor ama üç ay sonra üç karta dönüşüyor ve üç kart bir sisteme.
Kıyaslamayı bırak
Bu sorunun altında genellikle bir kıyas duruyor: gençler daha hızlı, ben geç kaldım.
Kıyas öğrenmeyi durduran şey. Kimse seninle aynı işi, aynı bağlamda yapmıyor.
Ölçüt de dışarıda değil: bir ay önce yapamadığın neyi bugün yapabiliyorsun?
Bu soruya cevap verebiliyorsan ilerliyorsun demektir. Hız başkasının değil, kendi geçmişinin yanında ölçülüyor.
Kıyası bırakan kişi ayrıca soru sormaya da başlıyor. Soru sormak, bu işte en hızlı öğreten şey.
Soru sormanın da bir yaşı yok. Bilmediğini söyleyen kişi, bildiğini sanan kişiden hızlı ilerliyor.
Kim için
Uzun kurumsal geçmişi olan ve nereden başlayacağını soran herkes için.
Emekliliğe yaklaşanlar ve emeklilik sonrası bir şey kurmayı düşünenler için de aynı sıra geçerli.
Kariyer değiştirmek isteyenler için ise eksik. Kırklı yaşlarda bağımsızlaşmak ayrı bir rehberde duruyor; buradaki mesele öğrenme sırası.
Bugün yapılacak tek şey
Eğitim listesi çıkarma.
Bu haftandan tekrar eden tek bir görev seç: en çok tekrar eden, hatası pahalı olmayan.
Dört satırını yaz: girdi, çıktı, kabul koşulu, kontrol. Sonra bir kez uygula ve süreyi kaydet.
Bir bitmiş iş, bütün soruyu geride bırakıyor. Geç olup olmadığı o kayıttan sonra sorulmuyor.