Staj başvuruları cevapsız.
"Kendi ürünümü çıkarsam işe yarar mı?" diye soruyorsun.
Dürüst cevap: stajın yerine geçmiyor. Ama stajın veremediği bir şeyi veriyor. Bu yazı ikisini ayırıyor.
İkisi farklı soruları cevaplıyor
Staj bir kurumda çalışabildiğini gösteriyor: toplantıya girmek, bir sürece uymak, birinden iş almak, teslim etmek.
Kendi ürünün bir işi baştan sona bitirebildiğini gösteriyor: problemi seçmek, kapsamı daraltmak, yayına almak.
İki beceri farklı ve işe alan taraf ikisini de arıyor.
Bu yüzden "yerine geçer mi" sorusunun cevabı hayır. Ama yanlış soru sorulmuş oluyor.
Doğru soru şu: stajım yokken hangi soruyu cevaplayabiliyorum?
Bu soru ayrıca bekleme hâlini de bitiriyor. Cevapsız başvuruları beklemek bir plan değil.
Cevabı da değiştirmek elinde. Staj bulmak senin kontrolünde değil; bir işi bitirmek kontrolünde.
Eksik kalan tarafı da bil
Kendi ürününü çıkaran adayda genellikle iki şey sorulur: ekip ve süreç.
Başkasıyla çalıştın mı, iş bölümü yaptın mı, anlaşmazlığı nasıl çözdün? Gözden geçirme aldın mı?
Bu soruların cevabı yoksa boşluk görünüyor.
Boşluğu kapatmanın yolu da var: ikinci projeyi iki kişi yap ve iş bölümünü yazıya dök.
Gözden geçirme de ekle: birinin işini okuyup yorum bırakmak, ekipte çalışmanın en çok sorulan parçası.
Bunu yapan aday, stajı olmayan bir aday olmaktan çıkıyor.
Kulüp, topluluk ve açık kaynak katkısı da aynı boşluğu dolduruyor. Ölçüt birlikte çalışmış olmak.
Kullanılan ürün, bitmiş ödevden farklı
Yayına alınmış ama kimsenin kullanmadığı proje, bitmiş bir ödev oluyor.
Aradaki farkı yaratan şey kullanıcı. Bir kişi bile kullanıyorsa ürün gerçek.
Ölçüt de tek soru: bir hafta sonra hâlâ kullanıyor mu?
Cevap evetse anlatacak bir şeyin var. Hayırsa problem seçimi yanlış ve bunu bilmek de bir kazanç.
Öğrenci olarak gerçek proje çıkarmanın yolu ayrı bir rehberde duruyor.
Görüşmede teknoloji listesi sayma
"Şu dili, şu çatıyı, şu veritabanını kullandım" bir bilgi. Konuşmayı uzatmıyor.
"Şu problemi seçtim çünkü şunu gördüm; şunu kapsam dışı bıraktım çünkü bir haftada bitmezdi" bir yargı.
Yargı öğretilmesi en zor şey ve işe alan tarafın aradığı şey.
Bu yüzden anlatımı karar üzerine kur. Teknoloji zaten sorulduğunda söyleniyor.
Kararları da önceden yaz. Görüşmede düşünülerek verilen cevap, yazılmış cevaptan çok daha dağınık çıkıyor.
Karar anlatımı ayrıca ayrıntıya inmeyi de mümkün kılıyor. Detaya inebilen aday, liste sayan adaydan ayrılıyor.
"Ne çalışmadı" satırını hazırla
En çok karşılık bulan cümle genellikle bu oluyor.
Hangi varsayımın yanlış çıktı, neyi baştan yaptın, neyi bıraktın?
Yalnız başarıyı anlatan hikâye pazarlama gibi duruyor ve sorgulanıyor.
Dürüst bir başarısızlık anlatımı ise güven veriyor. Kimse ilk projesinde her şeyi doğru yapmıyor ve karşı taraf bunu biliyor.
Bir de sınır ekle: bu ürün nerede çalışmaz? Sınırını bilen aday, abartan adaydan güçlü.
Kaydı ürün kadar önemse
Bitmiş bir ürün, anlatılamadığında yarım kalıyor.
Bir sayfa yaz: hangi problem, kim için, ne yaptın, ne ölçtün, ne öğrendin, ne çalışmadı?
Yanına bir ekran kaydı koy. Otuz saniyelik bir kayıt, üç paragraflık açıklamadan fazlasını gösteriyor.
Sayfayı proje bitince yaz. Altı ay sonra hatırlanan şey çok daha az oluyor.
Sertifika yerine kanıt kurmanın yolu ayrı bir rehberde; aynı sayfa orada da işe yarıyor.
Staj aramayı bırakma
Kendi ürünün başvurunu güçlendiriyor. Başvuruyu ortadan kaldırmıyor.
İkisini paralel yürüt. Ürün çıktıkça başvuru mektubunda anlatacak şey de değişiyor.
Başvuruya da ürünü ekle. Genel bir CV yerine tek bir bağlantı, okunma ihtimalini artırıyor.
Cevapsız kalan başvuruları da kişisel alma. Çoğu başvuru hiç okunmuyor ve bu senin hakkında bir şey söylemiyor.
Tek bir referans ise onlarca başvurudan hızlı sonuç veriyor.
Referans da tanıdık olmak zorunda değil. Ürününü deneyen ve beğenen biri, seni hatırlayan biri oluyor.
Bağlantıyı üründen kur
Ürünü kullanan kişiler zamanla bir ağ oluşturuyor.
Bir hackathonda tanıştığın kişi, bir topluluktaki bir üye ya da ürününü deneyen biri; üçü de referans olabiliyor.
Bu ağ başvurudan çok daha hızlı çalışıyor.
Ne yaptığını da bir yerde anlat. Paylaşılan iş aranmadan bulunuyor.
Anlatmak ayrıca kapsamı da düzeltiyor. Başkasına anlatırken uzayan cümle, sana da büyük olduğunu söylüyor.
Anlatacak yer de bulman gerekmiyor. Bir topluluk, bir kulüp ya da tek bir arkadaş aynı işi görüyor.
Sektöre göre değiştiğini unutma
Bazı alanlarda kendi ürünün doğrudan karşılık buluyor. Bazılarında staj ve sertifikasyon zorunlu bir eşik.
Hangi alanda olduğunu öğrenmenin yolu da basit: o alanda çalışan iki kişiye sor.
İlan metinlerine de bak. Zorunlu tutulan şeyler yazılı oluyor.
Bu bilgi olmadan verilen karar, bir yıl kaybettirebiliyor.
Burada kesin bir cevap yazmıyorum çünkü alana göre değişiyor. Soruyu kime soracağını bilmek yeterli.
İki kişiye sormak da yeterli. Aynı cevabı veriyorlarsa o alanın kuralı odur.
Ürünü küçük ve bitmiş tut
Yarım kalan bir ürün, hiç yapılmamış bir üründen daha çok zarar veriyor.
Görüşmede açıldığında çalışmıyorsa anlattığın her şey zayıflıyor.
Bu yüzden kapsamı bitirilebilecek kadar daralt: tek akış, tek ekran seti, tek kullanıcı.
"Bitmiş" tanımını da önceden yaz. Sonradan yazılan tanım sürekli genişliyor.
Bittikten sonra büyütmek serbest. Büyütme kararını da kullanıcıdan gelen bir istek versin.
Başvuru metnini de değiştir
Kendi ürünün varsa başvuru metni de değişmeli.
Genel bir tanıtım yerine tek bir işi anlat: hangi problemi gördün, ne yaptın, kim kullandı?
Üç cümle ve bir bağlantı. Uzun metin okunmuyor.
Bağlantıyı da çalışır hâlde tut. Açılmayan bir bağlantı, hiç olmamasından kötü.
Her başvuruya da aynı metni gönderme. Şirketin işine değen tek cümle eklemek, okunma ihtimalini artırıyor.
Bekleme süresini işe çevir
Başvurular cevapsızken geçen zaman en çok moral bozan zaman.
O zamanı bir çıktıya bağla. Her iki haftada bir bitmiş küçük bir iş, bekleyişi bir birikime çeviriyor.
Birikim de görüşme geldiğinde işe yarıyor: "son üç ayda şunları yaptım" cümlesi hazır oluyor.
Yapılmadığında ise aynı üç ay anlatılamıyor ve boşluk gibi görünüyor.
İşin sonucu da tek başına önemli değil. Anlatılabilen bir üç ay, anlatılamayan bir üç aydan güçlü.
Kim için
Staj bulamayan öğrenciler ve iş arayan yeni mezunlar için.
Kariyer değiştirenler için de büyük kısmı geçerli. Orada değişen tek şey, anlatılacak geçmişin de olması.
Kesin bir işe alım formülü arayan için değil. Burada anlatılan şey, elinde ne olduğunu doğru anlatmak.
Bugün yapılacak tek şey
Yeni başvuru göndermeye devam et ama bugünün işi o değil.
Çevrendeki bir kişiyi düşün ve şu soruyu sor: bu hafta hangi işi elle, tekrar tekrar yaptın?
Cevabı tek cümleye indir ve bu hafta bitecek kadar daralt. Bittiğinde aynı kişiye ver.
Bir hafta sonra tekrar sor: kullanıyor mu? Cevap evetse görüşmede anlatacağın ilk cümle hazır.