Uygulamayı yazdın. Yurt dışına satacaksın.
Sonra bir teşvik listesi buluyorsun ve iki hafta onu okuyorsun.
Bu yazı o listeyi vermiyor. Mekanizmayı anlatıyor, çünkü asıl kararı o belirliyor.
Bu yazıda rakam yok
Destek tutarı, oran, üst sınır, başvuru tarihi ve program adı yazmıyorum.
Sebebi basit: bunlar dönem içinde değişiyor. Yanlış okunan bir koşul, reddedilmiş bir başvuru ve boşa geçmiş bir çeyrek olarak dönüyor.
Yazının vaadi başka: mekanizma nasıl işliyor, hangi hazırlık her programda ortak, hangi soruyu kime soracaksın?
Bu üçü değişmiyor. Rakamlar değişiyor.
Rakamı da zaten tek bir yerden almalısın: ilgili kurumun kendi kanalından, o gün.
Teşvik bir gelir değil, geri ödeme
En pahalı yanlış anlama burada.
Çoğu destek şöyle işliyor: harcamayı önce sen yapıyorsun, belgeliyorsun, sonra karşılığını alıyorsun.
Yani teşvik başlangıç sermayesi değil, sonradan gelen bir tazminat. Aradaki süre boyunca parayı sen taşıyorsun.
Bu fark nakit planını doğrudan etkiliyor. "Destek çıkarsa yaparım" diye kurulan plan, desteğin mantığıyla çalışmıyor.
Planı tersten kur: bu harcamayı destek hiç çıkmasa da yapar mıydım? Cevap hayırsa başvuru bir gerekçe değil, bir bahane oluyor.
Ürün teşvikten önce gelir
Yaygın ve sessiz bir hata var: ürünü desteğe uyacak şekilde eğmek.
Bir programın kapsamına girsin diye kapsam genişliyor, bir koşulu karşılasın diye gereksiz bir modül ekleniyor.
Sonuçta ne o programa tam uyan ne de kullanıcısına yarayan bir ürün çıkıyor.
Sıra şu: önce çalışan bir ürün ve ilk kullanıcılar, sonra o işi hızlandıracak destek arayışı.
Ürünü olmayan bir başvuru zaten en zayıf başvuru. Çalışan bir şey gösterebilmek, her dosyada en güçlü ek.
Uygunluk şirketten ve belgeden geçiyor
Başvuruların çoğu içerikten değil, uygunluktan düşüyor.
Şirket türü, kuruluş tarihi, faaliyet kodu, ortaklık yapısı ve daha önce alınmış destekler; bunların hepsi kapıda kontrol ediliyor.
Bu yüzden ilk soru "hangi destek var" değil, "ben hangi kapıdan geçiyorum".
Cevabı da mali müşavirin biliyor ya da yarım saatte öğrenebiliyor. Faaliyet kodun yanlışsa düzeltmek de mümkün ama zaman alıyor.
Bunu harcamadan önce öğren. Sonradan fark edilen bir uygunsuzluk, yapılmış harcamayı geçersiz kılıyor.
Belge zincirini baştan kur
Destekler harcamayı belgeyle kanıtlamanı istiyor ve zincirin bir halkası eksikse harcama sayılmıyor.
Zincir genellikle şu: sözleşme, fatura, ödeme dekontu, çıktının kendisi.
Dördü birbirini tutmalı. Fatura tarihi sözleşmeden önceyse, ödeme başka bir hesaptan çıkmışsa ya da çıktı gösterilemiyorsa halka kopuyor.
Bu düzeni başvurudan sonra kurmaya çalışmak en zor yol. Geçmişe dönük belge toplamak çoğu zaman mümkün olmuyor.
Bu yüzden harcama düzenini bugünden kur. Zaten vergi ve kayıt düzeni için de aynı zincir gerekiyor.
Çağrılı mı, sürekli mi
Destekler iki biçimde açılıyor: belirli tarihlerde çağrıya çıkanlar ve sürekli açık olanlar.
Bu ayrım planını belirliyor. Çağrılı bir programı kaçırmak, bir sonraki dönemi beklemek demek.
Hangi biçimde olduğunu ilk günden öğren ve takvime yaz. Hazırlığı da çağrıdan önce yap.
Çağrı açıldığında belge toplamaya başlayan başvuru, çoğu zaman yetişemiyor.
Sürekli açık olanlarda ise acele etme baskısı yok. Orada asıl mesele dosyanın kalitesi.
Kime sorulacağını bil
Genel arama yapmak yerine doğrudan kaynağa git.
KOSGEB'in il müdürlükleri, Ticaret Bakanlığı'nın ilgili birimi, ihracatçı birlikleri, TÜBİTAK ve bağlı olduğun teknopark ya da kuluçka; hepsinin kendi kanalı var.
Soruyu da dar sor. "Teşviklerden nasıl yararlanırım" cevap almıyor.
Dört alanla sor: şirket türü ve kuruluş tarihi, ne üretiyorum, hangi harcamayı yapacağım, satış nereye olacak?
Dört alanla gidilen soru tek görüşmede cevaplanıyor.
Yurt dışına satış ayrı bir soru
Uygulamanı yurt dışına satmak, teşvik tarafında ayrı bir başlık açıyor.
Satışın hangi koşulda ihracat sayıldığı, döviz girişinin nasıl belgelendiği ve hangi belgenin kesileceği; üçü de kendi kurallarına bağlı.
Bu soruları mali müşavirine mimariyi kurmadan önce sor. Tahsilat kanalını seçtikten sonra öğrenilen bir kural, kurulmuş düzeni bozuyor.
Yurt dışına satışta tahsilat zinciri ayrı bir rehberde duruyor.
Mağaza üzerinden satıyorsan zincirin bir halkası da orada. Aboneliğin nereden geçtiği bu yüzden bir ürün kararı.
Danışman uygunluk yaratmıyor
Teşvik danışmanları var ve çoğu ücretini destekten pay olarak alıyor.
Çok belge isteyen, çağrı takvimine bağlı ve süreci uzun başvurularda işe yarıyorlar.
Ama bir şeyi yapmıyorlar: uygunluk yaratmıyorlar. Kapıdan geçmiyorsan danışman bunu değiştirmiyor.
Bu yüzden danışmanla konuşmadan önce uygunluğunu kendin öğren. Yarım saatlik bir kontrol, aylarca sürecek bir süreci baştan kapatabiliyor.
Anlaşma yaparken de neyin dahil olduğunu yazıya dök: dosya hazırlığı mı, takip mi, reddedilirse ne oluyor?
Reddedilen başvuru bir son değil
Başvurular reddediliyor ve gerekçesi çoğu zaman düzeltilebilir bir şey oluyor: eksik belge, yanlış kalem, kapsam dışı harcama.
Gerekçeyi yazılı iste ve sakla. Bir sonraki başvurunun hazırlığı o gerekçeden çıkıyor.
Aynı hatayı ikinci kez yapan dosya, ilk seferkinden daha hızlı düşüyor.
Reddedilmeyi kişisel alma da. Değerlendirme dosyaya bakıyor, işine değil.
Bir de şunu not et: reddedilen bir başvuru, ürünün kötü olduğunu göstermiyor. Uygunluk ile değer farklı şeyler.
Yaşayanlara sor
Mevzuat metni koşulu söylüyor, pratiği söylemiyor.
Aynı adımdan geçmiş birinin anlattığı tek bir ayrıntı, saatlerce okumaktan hızlı: hangi belge takıldı, kim cevap verdi, ne kadar sürdü?
Kapalı bir meslek topluluğu, alanında çalışan bir mali müşavir ya da aynı dönemde başvurmuş bir kurucu; üçü de bu bilgiyi taşıyor.
Sorarken de somut sor. "Başvurdun mu" değil, "hangi belgede takıldın".
Aldığın cevabı da yaz. Üç kişinin aynı yerde takıldığını görüyorsan orası senin de takılacağın yer.
Zaman da bir maliyet
Başvuru süreci saat yiyor: belge toplamak, form doldurmak, görüşmeye gitmek, eksik tamamlamak.
Bu saatleri hesaba kat. Tek kişilik bir işte, başvuruya harcanan hafta üründen çalınan hafta oluyor.
Karar da buradan veriliyor: bu destek, bu haftalara değer mi?
Cevap evetse takvime yaz ve bir bloğa sığdır. Araya sıkıştırılan başvuru hem uzuyor hem eksik çıkıyor.
Cevap hayırsa erteleyip ürüne dön. Destek gelecek dönem de açılıyor; ilk kullanıcılar beklemiyor.
Kim için
Ürününü yurt dışına satmayı planlayan tek kişilik üreticiler, küçük yazılım şirketleri ve yeni kurulmuş ekipler için.
Destek arayışını ilk kez yapanlar için de yazıldı. Mekanizmayı bilmek, hangi programa bakacağını da kolaylaştırıyor.
Belirli bir programın tutarını, oranını ya da başvuru tarihini arayan için değil. O bilgiyi yalnız ilgili kurumun kendi kanalı veriyor ve o gün geçerli olanı veriyor.
Bugün yapılacak tek şey
Destek listesi okumaya başlama.
Bir sayfaya dört şeyi yaz: şirket türün ve kuruluş tarihin, ne ürettiğin, yapacağın harcama, satışın nereye olacağı.
Sonra bu sayfayı mali müşavirine gönder ve tek soruyu sor: hangi kapıdan geçiyorum?
Cevap gelmeden harcama yapma. Uygunluğu bilinmeden yapılan harcama, sonradan sayılmıyor.